2014.01.06 Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland: Archeologie vuurboet

Geschreven door RtC

SCEZ    Archeologie    

Looierssingel 2                                                                             

4331 NK Middelburg

Tel. 0118-670870; Fax 0118-670880; E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.                                                                      

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Dagrapport

Gemeente: Hulst       Plaats: Emmadorp     Locatie: Verdronken Land van Saeftinghe

Rapporteur: drs. J. Jongepier (SCEZ)

Datum: 6 januari 2014

Aanwezig: De heren M. Zwartelé,  F. van Velzen (gidsen), R. Bleijenberg, C. Reel-terrijn, K.-J.R. Kerckhaert (SCEZ),  J. Jongepier

Afwezig: De heren M. Buise (gids; ziek) en F. Mol (Rijkswaterstaat; verhinderd).

Weersomstandigheden: Droog; bewolkt en af en toe zon; harde wind; 13°

Aanvang werk: 10.30 uur                     Einde werk: 14.30 uur

Werkzaamheden:

Algemeen:

Archeologische graafwerkzaamheden op de slikken in het Verdronken Land van Saeftinghe. De vindplaats van een blootgespoelde cirkelvormige bakstenen structuur is nader onderzocht, na eerdere vondstmeldingen door de heren R. Bleijenberg en M. Buise uit december 2011. Daar de tijd en de middelen ontbraken om het onderzoek door een archeologisch bedrijf met een opgravingsvergunning uit te laten voeren heeft de SCEZ haar verantwoordelijkheid genomen en de meldingen van de gidsen als vondstmelding beschouwd, waarbij de vondst in het veld is gedocumenteerd. De SCEZ heeft immers ook een vergunning om kleinschalig veldwerk na een vondstmelding te verrichten. Dit heeft de SCEZ eenmalig gedaan daar het waarschijnlijk een bijzondere vondst betreft die bovendien op zeer korte termijn verloren dreigde te gaan. Vooraf zijn over dit geplande onderzoek meerdere afspraken gemaakt. De heer R.M. van Dierendonck (adviseur archeologie SCEZ) heeft telefonisch contact gehad met de heren M. Hemminga en F. Schenk van de Stichting Het Zeeuwse Landschap, dit in verband met betredingstoestemming. In het kader van Natura 2000 is ook de provincie Zeeland ingelicht en vanuit de provincie is toestemming verleend. Rapporteur heeft M. Zwartelé (coördinator vondstmeldingen voor Saeftinghe), F. Mol (contactpersoon Rijkswaterstaat) en de archeologisch adviseur voor de gemeente Hulst, mevr. N.J.G. de Visser, op de hoogte gebracht. Vervolgens heeft mevr. De Visser de gemeente Hulst en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) ingelicht.

Veldwerk:

De structuur is in zijn geheel gedocumenteerd voordat deze zou wegspoelen en dat hield in: voor zover dat nog niet door het water was gebeurd de structuur met schop en troffel blootleggen, met behulp van meetlint en -lat tekenen, fotograferen en een grondboring verrichten om de opbouw van de bodem ter plekke te onderzoeken. De structuur was al eerder, in 2011, met GPS vastgelegd. Voor het tekenen is gebruik gemaakt van een klein meetsysteem, bestaande uit drie piketten, dat in 2012 was uitgezet. Er is met een guts met een doorsnede van 2 cm een boring verricht onder de structuur. Er is tot een meter diep geboord. Er zijn diverse foto’s gemaakt door de heren Reel-terrijn, Van Velzen en Jongepier. Het was de bedoeling om ook nog een profielsleufje door de structuur te graven om een eventuele insteek van het spoor en de bodemopbouw te kunnen zien. Vanwege de aanwezigheid van veel water en puin rondom de structuur en tijdgebrek was dit niet meer mogelijk.

Resultaten/interpretatie:

De ronde bakstenen structuur is een geïsoleerd spoor met een klein restant van een opbouw en een vloertje. De opbouw van de structuur had een diameter van 3.45 m en bestond aan de westelijke zijde uit nog vier steenlagen met versnijdingen van 2.5 cm. breed. Op het onderste niveau had de structuur een diameter van 3.60 m. Aan de oostelijke zijde was er op een plek nog slechts één steenlaag overgebleven, dus het onderzoek heeft nog juist op tijd plaatsgevonden. Uit metingen bleek dat het maaiveld ter plekke van de structuur in iets meer dan een jaar tijd met 14 cm. door wegspoeling was verlaagd. De bakstenen zijn laat-middeleeuwse moppen. Mogelijk gaat het hier om hergebruikt materiaal daar het voornamelijk stukken zijn. Een complete baksteen had afmetingen van 29 x 14 x 6.5 cm. wat wijst op een datering in de veertiende eeuw. Tussen het puin dat zich op en naast de overgebleven structuur bevond lagen enkele, voornamelijk grijze, aardewerkscherven uit de late Middeleeuwen. Daar de breukvlakken nogal waren afgerond kunnen ze verspoeld zijn en hoeven ze niet per se aan de structuur te worden toegeschreven. Volgens de vondstmelders zou het goed een vuurboet voor de scheepvaart kunnen zijn geweest. In de directe omgeving was er in december 2009 na erosie van het schor en het slik ook al een ontdekt. Brandsporen zijn bij de ronde structuur echter niet waargenomen. Wel is er in 2012 een plak pek gevonden. De afstand tussen de twee vuurboeten bedraagt ongeveer 80 meter. Of de twee vuurboeten gelijktijdig hebben gefunctioneerd is nu nog niet zeker. Die uit 2009 ligt naar schatting een meter hoger. Waarschijnlijk staan beide vuurboeten afgebeeld op een oude kaart van Hattinga uit 1745 met de tekst: Lantaren van Saaftingen.

Het profiel in de boring onder de vloer van de vuurboet ziet er als volgt uit: 0-100 cm. Verrommelde grijze zandige klei met hier en daar humeuze vegen. Of er sprake is van een plaggenstructuur, waarop de vuurboet is aangelegd, kon met deze boring niet duidelijk worden aangetoond. Wel zag de bodem er verrommeld uit.

Bij de in 2009 ontdekte vuurboet - waarbij overigens wel veel houtskoolbrokken en ook laat-middeleeuws aardewerk zijn aangetroffen - is na het onderzoek aan de ronde structuur nog een klein stukje muurwerk met de schop verder blootgelegd, nadat het door erosie van het slik in 2013 te voorschijn was gekomen. De afmetingen ervan bedragen: 76 cm. lang, 29 cm. breed en minimaal 40 cm. diep. Op die diepte was er een versnijding van een halve baksteenbreedte, die niet verder is gevolgd. Het baksteenformaat bedroeg: 17 x 9.5 x 4.5 cm. wat wijst op een datering in de Nieuwe tijd.

Afspraken:

Het veldwerk voor de ronde vuurboet is vandaag afgerond. Rapporteur zal een rapport opstellen dat aan alle betrokken instanties en personen zal worden toegestuurd.