Groot-Brittannië wordt geteisterd door de ergste overstromingen in meer dan vijftig jaar. Zo’n ramp is ook in Antwerpen mogelijk, beweert waterbouwkundige Ludo Dirks in zijn boek ‘Over Stromen en 0verstromen’. Moeten we schrik hebben voor het springtij van zondag 12 november? Wat kan de overheid doen om het gevaar te bezweren? Hoe waarschijnlijk vindt een ingenieur van de Maritieme Schelde Dirks’ rampscenario? Ingenieur Dirks houdt zijn hart vast voor springtij van 12 november.

DEURNE - Ludo Dirks (55) weet nu al dat hij in de springtijnacht van zaterdag 11 op zondag 12 november weinig zal slapen. De ingenieur uit Deurne, vroeger kabinetsadviseur van Johan Sauwens inzake water- en havenwerken, werkte twee jaar lang aan een boek over het overstromingsrisico in Vlaanderen. "Sinds de stormvloed van 1953 hebben wij nooit nog een springtij gekend, in combinatie met noordwestenwind. Maar als het zover komt, is het New York aan de Schelde."

□ Gazet van Antwerpen: Als we de beelden van Engeland zien, hebben we geluk, zegt u.  Waarom?

■ Ludo Dirks: Wij wonen met twee miljoen Vlamingen aan 340 kilometer tijgebonden waterwegen, met als slagader 160 kilometer Schelde. 1200 Kilometer vaak slecht onderhouden - neem de Schijn - en gesedimenteerde beken en rivieren staan daarmee in directe verbinding. Dat is een unieke situatie in Europa.

□ U beweert dat de Nederlandse Deltawerken Vlaanderen, en Antwerpen in het bijzonder, zeer kwetsbaar maakt.

■ De Nederlanders hebben na de overstromingsramp in 1953 zich beveiligd met het Deltaplan. De stormvloedkeringen op de Oosterschelde en de Nieuwe Waterweg zijn een feit. Nederland verhoogde al zijn dijken tot Deltahoogte. Na 1953 heeft Vlaanderen niks gedaan, na Ruisbroek in 1976 zouden ze maatregelen nemen. In 1979 werd het Sigmaplan gestemd, dat Vlaanderen moest beschermen. Slechts 75% van dat plan werd voltooid, ik vermoed door gebrek aan politieke interesse. Met het gevolg dat, als het nog eens zwaar stormt, Nederland alle zeemonden kan afsluiten. Terwijl de Westerschelde de enige rechtstreekse verbinding met de zee vormt die open blijft, met een enorme opstuwing van het water als gevolg. En wat is de eerste stad waar deze vloedgolf zal passeren? Precies: Antwerpen.

□ Aan welke omstandigheden moet er dan worden voldaan?

■ Een springtij gebeurt vierentwintig keer per jaar, met als meeste kritieke periode november-maart voor noordwestenwind. Stel dat het dan stormt en veel geregend heeft: dàt is de cocktail voor een waterramp.

□ Eén kans op de 1.000, zeggen de kenners, die u paniekzaaierij verwijten. Het hoogste bekende waterpeil in Antwerpen was 7,78 meter, in februari 1953.

■ Kijk, Engeland staat nu ook met de voeten in het water. Als het springtij is, staat de Schelde zes meter hoger. Een storm zorgt nog eens voor een peilstijging met 2,60 meter. Ik kan niet anders doen dan vaststellen dat die 8,60 meter boven de waterkeermuur van Antwerpen en zelfs Lier reikt. De ventilatiekamers van de Kennedytunnel liggen op 8,35 meter. Volgens cijfers van de Vlaamse Gemeenschap zou het peil in Antwerpen zelfs bij storm tot 9,05 meter kunnen stijgen. Weerkundigen stellen de jongste jaren sowieso een stijgende stormtendens vast.

□ Er zijn volgens u nog andere zaken die in ons nadeel spelen.

■ De algemene zeepeilstijging, zorgt voor stijgende getijen. Komt daar nog de bouw van de haven bij, waardoor 15.000 hectaren vloeigebied verloren ging. Elementen die ervoor zorgen dat de vloedgolf ongeremd Antwerpen kan bereiken.

□ Concreet, hoe ver zou dat rampgebied zich uitstrekken?

■ Dat hangt natuurlijk van de omvang en de kracht van de vloedgolf af. Maar in elk geval zijn alle grote centra die in het stroomgebied van de Schelde en haar zijrivieren liggen, direct bedreigd. Dan hebben we het in de eerste plaats over Antwerpen-stad. Maar het is niet uitgesloten dat ook gemeenten in de groene gordel rond Antwerpen, zoals Brasschaat en ’s-Gravenwezel onderlopen omdat daar de Schijn doorloopt. Mechelen en Lier lopen zeer zeker ook risico aangezien de Dijle en de Nete daar passeren.

□ "Vlaanderen baggert zich een overstromingsramp", kopte de Nederlandse kwaliteitskrant Algemeen Dagblad, als recensie van uw boek.

■ Dat is uit de context gerukt. Het verhoogde overstromingsrisico is zoals ik heb aangehaald een combinatie van factoren, waarvan het uitbaggeren van de Westerschelde er één vormt. De verdieping van de Westerschelde zal een spectaculaire stijging van de getijdenwerking teweeg brengen. Je kan niet straffeloos een getijdenstroom verdiepen zonder maatregelen te nemen, en dat stoort mij. Er zijn wereldwijd 600 schepen die de verdieping werkelijk nodig hebben om de haven van Antwerpen te bereiken. Als Vlaanderen daar al die miljarden voor veil heeft, vindt ik het een kleine moeite om het Sigmaplan te actualiseren. 

□ Wat moet er volgens u dan gebeuren?

■ Ik ben tegenstander van grote potpolders bij Kruibeke-Bazel of Bornem-Hingene. Zelf pleit ik voor compartimeringsdijken rond woonwijken en KMO-zones, het soort kleine binnendijken die je overal in Zeeuws-Vlaanderen ziet.

□ En in afwachting blijft u slecht slapen?

■ Zo is dat.

■ Info over boek Ludo Dirks, fax 03-366.07.80

De waterkeringsmuur aan de Antwerpse kaaien bij springtij. Foto GvA

De Antwerpse kathedraal ligt als een boei in een onmetelijke watervlakte. Bij springtij en zwaar stormweer is dit volgens ingenieur Ludo Dirks’ meer dan alleen maar een boze droom. "Zeg niet dat ik niet gewaarschuwd heb." Foto Rudy De Moor

Natuurgids Richard Bleijenberg: "Ons geluk zou wel eens kunnen  keren"

NIEUW-NAMEN - Richard Bleijenberg (65) is een man van de praktijk. De Zeeuw groeide op langs de Schelde, viste en baggerde er, en was tot 7 oktober natuurgids in het Verdronken Land van Saeftinghe. "Ik kan alleen zeggen dat de wind ons altijd gunstig gezind is geweest. Maar dat geluk zou wel eens kunnen keren." Net als Dirks, bekijkt Bleijenberg het uitbaggeren van de Westerschelde met argusogen. "Vroeger zat die Scheldebodem vol bobbels, nu maken ze er een biljarttafel van. Dat zet de deur open. In Nederland vallen alle dijken van teen tot kruin onder het beheer van Rijkswaterstaat. In België wil elke gemeente iets anders." Bleijenberg gelooft niet in schattingen als 1 kans op 1.000. "Het gaat om natuurgeweld, dat kan je nooit van tevoren inschatten. Kijk, in Terneuzen zeurden de inwoners ook dat de hoge dijken hun mooi uitzicht op de Schelde ontnamen. Maar veiligheid komt boven alles."

Richard Bleijenberg. Foto Stefaan Van Hul

Door Kristin Matthijssen